Cyngor Iechyd Tymor Wyna i Fenywod Beichiog a Theuluoedd ym Mhowys
6 Chwefror 2026
Mae gweld ŵyn newydd-anedig yn olygfa arbennig a chyfarwydd ledled cefn gwlad Powys. Er bod tymor wyna yn gyfnod y mae cymunedau ffermio yn ei ddisgwyl yn eiddgar, mae Bwrdd Iechyd Addysgu Powys yn cyhoeddi nodyn atgoffa am y risgiau iechyd bach ond pwysig a sut i aros yn ddiogel.
Mewn achosion prin, gall cyswllt agos â defaid ac ŵyn yn ystod tymor wyna fod yn gysylltiedig â heintiau a all achosi cymhlethdodau yn ystod beichiogrwydd. Gall yr heintiau hyn fod yn bresennol mewn ŵyn newydd-anedig, hylifau geni, brychau, dillad gwely, dillad ac offer fferm.
Dywedodd Mererid Bowley, Cyfarwyddwr Gweithredol Iechyd Cyhoeddus ym Mwrdd Iechyd Addysgu Powys:
“Mae tymor wyna yn gyfnod arbennig o’r flwyddyn ym Mhowys, ond mae hefyd yn bwysig bod menywod beichiog a’u teuluoedd yn ymwybodol o’r risgiau bach sy’n gysylltiedig â chysylltiad agos â defaid ac ŵyn. Drwy gymryd ychydig o ragofalon syml, gall teuluoedd barhau i fwynhau cefn gwlad yn ogystal â helpu diogelu iechyd mamau a babanod.”
Er mwyn lleihau unrhyw risg bosibl, cynghorir menywod beichiog, y rhai sy'n cynllunio beichiogi, menywod nad ydynt efallai'n gwybod eu bod yn feichiog, ac unrhyw un sydd ag imiwnedd gwan i:
- Osgoi bob cyswllt agos â defaid ac ŵyn yn ystod tymor wyna
- Peidio ag ymweld â siediau wyna na chynorthwyo gydag wyna, bwydo ŵyn na godro mamogiaid
- Osgoi trin dillad, esgidiau neu offer a allai fod wedi bod mewn cysylltiad â defaid neu ardaloedd wyna
- Sicrhau bod aelodau'r cartref sydd wedi bod yn bresennol yn yr wyna yn dilyn rhagofalon hylendid, gan gynnwys newid dillad a golchi dwylo'n drylwyr gyda sebon a dŵr
- Cysylltu â'u meddyg teulu neu fydwraig ar unwaith os ydynt yn datblygu symptomau tebyg i ffliw, twymyn neu'n teimlo'n sâl yn dilyn cyswllt posibl.
Cyngor i deuluoedd ac aelodau'r cartref
- Dylai unrhyw un sy'n gweithio gyda defaid olchi eu dwylo'n drylwyr gyda sebon a dŵr (nid yw geliau dwylo yn ddigonol) a newid dillad cyn dychwelyd adref. Cadwch ewinedd bysedd yn fyr ac yn lân.
- Dylid golchi dillad, esgidiau, a deunyddiau eraill a allai fod wedi bod mewn cysylltiad ag anifeiliaid neu ardaloedd geni ar wahân ar gylchred boeth cyn eu hailddefnyddio.
- Os yw aelod o'r cartref wedi bod yn bresennol yn yr wyna, dylai menywod beichiog osgoi cyswllt agos nes bod mesurau hylendid priodol, gan gynnwys newid dillad a golchi dwylo'n drylwyr, wedi'u cwblhau. Os nad yw glanhau trylwyr yn bosibl yn ystod y nos, ystyriwch gysgu ar wahân.
Dywedodd Anna Prothero, preswylydd lleol a oedd yn feichiog yn ystod tymor wyna yn 2025, “Mae yna bethau y gallaf eu gwneud i aros yn ddiogel tra byddaf yn feichiog. Aros allan o'r sied wyna, helpu trefnu ar gyfer wyna gyda theithiau i nôl pethau gan y milfeddyg, archebu bwyd, darpariaethau a chadw llygad ar y camerâu rydyn ni wedi'u gosod yn y sied.”
Mae canllawiau pellach ar gadw'n ddiogel yn ystod tymor wyna ar gael ar-lein.