4 Tachwedd 2026
Mae Bwrdd Iechyd Addysgu Powys yn gwahodd pobl ledled Powys i helpu llunio dyfodol gwasanaethau lleol y GIG.
Mae'r ymgynghoriad yn rhedeg o 5 Hydref 2026 i 10 Ionawr 2027 ac yn ceisio barn ar gynigion ar gyfer iechyd corfforol oedolion, iechyd meddwl oedolion, gofal brys a rhai gwasanaethau diagnosteg.
Bydd tair ar ddeg o ddigwyddiadau lleol a thri digwyddiad ar-lein yn rhoi cyfleoedd i bobl gwrdd â'r tîm, gofyn cwestiynau, trafod y cynigion ac yna cwblhau'r holiadur. Mae manylion llawn ar gael yn biap.gig.cymru/GwellaGydanGilydd
Mae'r diweddaraf yn ein cyfres o erthyglau rheolaidd Gwella Gyda'n Gilydd yn disgrifio'r weledigaeth ar gyfer gwasanaethau gofal iechyd ym Mhowys yn y dyfodol.
Gallwch ddarllen y Ddogfen Ymgynghori Lawn ar ein gwefan neu gael rhagor o wybodaeth drwy ddarllen y bennod "Gweledigaeth ar gyfer y Dyfodol" isod.
Mae'r bennod hon yn disgrifio'r weledigaeth ar gyfer gwasanaethau gofal iechyd yn y dyfodol ym Mhowys. Mae'n egluro sut olwg sydd ar wasanaethau yn y blynyddoedd i ddod, wedi'i llunio gan dystiolaeth, polisi cenedlaethol a'r hyn y mae pobl wedi dweud wrthym sy'n bwysig iddyn nhw.
Gwyddom y bydd llawer o bobl sy'n darllen y ddogfen hon yn canolbwyntio ar y cynigion ar gyfer gwasanaethau penodol fel gwelyau cleifion mewnol.
Ond mae'r cynigion yn Gwella Gyda'n Gilydd yn ymwneud â llawer mwy na gwelyau ac adeiladau; maent yn ymwneud â chreu system gofal iechyd gynaliadwy a all ddiwallu anghenion cenedlaethau'r presennol a'r dyfodol ledled Powys.
Mae'r dystiolaeth a gyflwynwyd mewn penodau cynharach yn dangos bod y galw yn cynyddu, bod y boblogaeth yn heneiddio, bod heriau'r gweithlu yn parhau i dyfu a bod pwysau ariannol yn cynyddu. Ar yr un pryd, mae pobl wedi dweud wrthym yn gyson eu bod eisiau gwasanaethau sy'n haws eu cyrchu, sydd wedi'u cysylltu'n well ac yn fwy ymatebol i'w hanghenion.
Ein gweledigaeth yw creu system sy'n cefnogi pobl i aros yn iach ac yn annibynnol am hirach, yn darparu gofal yn agosach at adref lle bynnag y bo modd, ac yn sicrhau bod gofal arbenigol ar gael pan fo ei angen.
Mae'r cynigion yn yr ymgynghoriad hwn yn gam pwysig tuag at gyflawni'r weledigaeth honno.
Ein huchelgais yw canolbwyntio ar atal. Cymorth cynnar a gofal rhagweithiol, gan helpu pobl aros yn annibynnol a chael cefnogaeth yn eu cartrefi a'u cymunedau cyhyd â phosibl.
Ni all y GIG ar ei ben ei hun ddatrys llawer o'r heriau iechyd sy'n wynebu Powys. Felly mae ein gweledigaeth yn rhoi mwy o bwyslais ar atal a ffyrdd iach o fyw.
Drwy helpu pobl aros yn iachach am hirach, gallwn wella ansawdd bywyd wrth leihau'r pwysau ar wasanaethau gofal iechyd.
Mae'r dull hwn yn adlewyrchu polisi cenedlaethol ac yn gyson ag egwyddorion gofal iechyd darbodus a Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru).
Mae gan bawb sy'n byw ac yn gweithio ym Mhowys rôl i'w chwarae.
Mae atal rhagweithiol yn golygu nodi pobl a allai fod mewn mwy o berygl o fynd yn sâl a chynnig cefnogaeth yn gynharach, cyn iddynt gyrraedd pwynt argyfwng neu fod angen gofal ysbyty. Yn hytrach nag aros i rywun geisio cymorth pan fydd eu cyflwr yn gwaethygu, mae gwasanaethau'n cydweithio i weld arwyddion o angen cynyddol a darparu cefnogaeth amserol i helpu pobl aros yn iach, yn annibynnol ac yn gysylltiedig â'u cymunedau.
Er enghraifft, gall gwybodaeth am gyflyrau hirdymor, eiddilwch, defnydd blaenorol o wasanaethau neu ffactorau risg eraill helpu timau cymunedol i dargedu cymorth lle gallai gael yr effaith fwyaf.
Rhan allweddol o'r dull hwn yw Un Pwynt Mynediad (UPM), sy'n ei gwneud hi'n haws i bobl, gofalwyr a gweithwyr proffesiynol ddod o hyd i'r cymorth cywir yn gyflym. Mae'r UPM yn helpu cydlynu cefnogaeth, lleihau dryswch ynghylch ble i fynd am gymorth a sicrhau y gall pobl gael mynediad at y gwasanaeth mwyaf priodol ar yr amser iawn.
Yn syml, mae atal rhagweithiol yn ymwneud â helpu pobl i aros yn iach am hirach, atal problemau rhag dod yn argyfyngau a chefnogi mwy o ofal yn agosach at adref.
Un o'r negeseuon cryfaf a glywsom yn ystod yr ymgysylltu oedd pwysigrwydd mynediad lleol at wasanaethau.
Dywedodd pobl wrthym eu bod yn gwerthfawrogi gwasanaethau cymunedol ac eisiau i ofal aros mor agos at adref â phosibl.
Felly mae ein gweledigaeth wedi'i hadeiladu o amgylch egwyddor o ddarparu gofal yn y lleoliad mwyaf priodol. Lle bo'n ddiogel ac yn briodol, dylid darparu gofal iechyd yng nghartrefi pobl, neu yn y cyfleuster mwyaf lleol sydd â'r ystod o sgiliau ac offer sydd ar gael i ddiwallu eu hanghenion gofal iechyd.
Bydd hyn yn golygu:
I gyflawni hyn, mae angen i ofal iechyd fod yn seiliedig mwy ar bobl a'u hanghenion; llai ar adeiladau a sefydliadau.
Rydym am sicrhau bod mwy o gymorth cymunedol arbenigol ar gael i bobl ag anghenion mwy cymhleth neu frys.
Mae llawer o bobl yn dweud wrthym eu bod am aros yn annibynnol cyhyd â phosibl.
Mae annibyniaeth yn bwysig nid yn unig ar gyfer ansawdd bywyd, ond hefyd oherwydd y gall helpu gwella canlyniadau iechyd a lleihau dibyniaeth ar ofal ysbyty.
Felly, mae ein model ar gyfer y dyfodol yn anelu at:
Lle mae angen derbyn pobl i'r ysbyty, dylai gwasanaethau gefnogi pobl i ddychwelyd adref cyn gynted ag y bo'n ddiogel gwneud hynny.
Mae hyn yn cynnwys cymorth lliniarol a chymorth diwedd oes, lloches ar gyfer argyfwng iechyd meddwl, Ysbyty Gartref ac ymateb cymunedol brys.
Mae gwasanaethau ysbyty ym Mhowys ar gael pan na ellir diwallu anghenion yn ddiogel yn y gymuned, gan gynnwys gwelyau cleifion mewnol a chanolfannau gofal brys. Bydd gofal ysbyty yn parhau i fod yn hanfodol, ond dim ond pan fo angen y dylid defnyddio ysbytai oherwydd cymhlethdod anghenion person.
Dylai ysbytai ym Mhowys hefyd allu gofalu am fwy o bobl sydd ar hyn o bryd yn cael eu derbyn i Ysbyty Cyffredinol Dosbarth y tu allan i'r sir. Bydd hyn hefyd yn lleihau'r risg y bydd gwasanaethau'n cael eu colli o'r sir.
Fel rhan o'r model hwn, mae angen i ni wella'r ffordd y mae gofal iechyd ym Mhowys yn gweithio'n ddi-dor gydag ysbytai a gofal arbenigol y tu allan i Bowys.
Yn ogystal â sicrhau bod “gwybodaeth yn dilyn y claf” mae hyn yn cynnwys gofal “cam i fyny” gwell ym Mhowys i leihau’r angen i dderbyn cleifion i’r Ysbyty Cyffredinol Dosbarth, a gofal “cam i lawr” gwell fel y gallwn ddod â mwy o gleifion yn ôl i’r sir o’r Ysbyty Cyffredinol Dosbarth yn ddiogel ac yn gyflym.
Caiff iechyd corfforol, iechyd meddwl a gofal brys eu trin yn gyfartal
Mae iechyd meddwl yn hanfodol i les cyffredinol. Drwy gydol ein hymgysylltiad, roedd pobl yn gyson yn tynnu sylw at yr angen i wella gwasanaethau iechyd meddwl a darparu cefnogaeth gynharach.
Ein gweledigaeth yw gwasanaethau iechyd meddwl sydd:
Rydym am i gymorth iechyd meddwl gael ei ystyried yn rhan annatod o ofal iechyd yn hytrach na gwasanaeth ar wahân.
Mae'r dull hwn yn adlewyrchu tystiolaeth gynyddol bod canlyniadau iechyd corfforol a meddyliol yn gysylltiedig yn agos.
Yn aml, mae pobl yn profi gwasanaethau fel rhai ar wahân a datgysylltiedig. Dywedodd llawer wrthym fod yn rhaid iddynt ailadrodd gwybodaeth, llywio systemau cymhleth a delio â nifer o sefydliadau yn annibynnol. Ein gweledigaeth yw dull mwy integredig, lle mae gweithwyr proffesiynol yn cydweithio o amgylch anghenion yr unigolyn.
Dylai gweithio integredig ddarparu profiad gwell i gleifion gan helpu gwneud y defnydd gorau o'r adnoddau sydd ar gael. Dylai hefyd helpu pobl gyda'u dewisiadau ar ddiwedd oes. Bydd yn haws darparu gofal cydgysylltiedig os oes gennym fodel gwasanaeth clir a chyson ym mhob rhan o'r sir.
Mae technoleg ddigidol yn cynnig cyfleoedd i wella mynediad at ofal, yn enwedig mewn sir wledig fel Powys.
Ni fydd technoleg yn disodli gofal wyneb yn wyneb lle mae ei angen, ond gall ategu gwasanaethau traddodiadol a darparu mwy o hyblygrwydd.
Mae ein gweledigaeth ar gyfer y dyfodol yn cynnwys:
Rhaid i atebion digidol barhau i fod yn gynhwysol ac yn hygyrch, gan gydnabod nad yw pawb yn gallu neu'n dymuno cael mynediad at ofal yn ddigidol.
Mae adnoddau gofal iechyd yn gyfyngedig. Mae pob punt a werir mewn un ardal yn bunt na ellir ei gwario yn unman arall.
Ein gweledigaeth yw sicrhau bod adnoddau’n cael eu defnyddio mewn ffyrdd sy’n sicrhau’r buddion mwyaf posibl i gleifion a chymunedau.
Bydd hyn yn golygu:
Nid yw cynaliadwyedd ariannol yn nod ynddo'i hun. Mae'n angenrheidiol sicrhau bod gwasanaethau'n parhau i fod ar gael ac yn effeithiol ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.
Ni ellir cyflawni unrhyw un o'r uchelgeisiau hyn heb weithlu cynaliadwy.
Mae staff yn ganolog i ddarparu gofal o ansawdd uchel a chefnogi trawsnewid gwasanaethau yn y dyfodol.
Mae ein gweledigaeth yn cynnwys:
Drwy drefnu gwasanaethau'n wahanol, ein nod yw creu timau mwy gwydn sy'n gallu diwallu anghenion y boblogaeth yn well.
Os byddwch chi'n datblygu haint sydd angen gwrthfiotigau mewnwythiennol (IV), efallai y bydd angen i chi deithio i'r ysbyty ar hyn o bryd ac aros mewn gwely tra rhoddir triniaeth.
O dan y model ar gyfer y dyfodol, gallai timau cymunedol sydd wedi'u hyfforddi'n briodol ddarparu gwrthfiotigau mewnwythiennol yn eich cartref eich hun neu mewn hyb cymunedol lleol. Byddai hyn yn caniatáu i lawer o bobl dderbyn yr un driniaeth heb aros yn yr ysbyty, gan eu helpu nhw aros yn annibynnol a lleihau'r risg o golli cryfder a symudedd tra byddant yn yr ysbyty.
Mae llawer o bobl yn dweud wrthym y byddai’n well ganddynt dreulio eu dyddiau olaf gartref neu yn rhywle cyfarwydd, gyda theulu a ffrindiau o’u cwmpas.
Byddai'r model ar gyfer y dyfodol yn cryfhau gofal lliniarol a gofal diwedd oes drwy gydlynu gwell rhwng nyrsio ardal, gofal lliniarol arbenigol, gwasanaethau hosbis-gartref, timau ymateb cymunedol brys, fferyllfeydd a gofal cymdeithasol. Byddai hyn yn helpu mwy o bobl i dderbyn gofal diwedd oes o ansawdd uchel yn y lle maen nhw'n ei ddewis, gyda gofal ysbyty cymunedol ar gael pan fo angen ond gan osgoi derbyniadau i'r ysbyty nad oes eu hangen o bosibl.
Heddiw, pe bai iechyd pobl ym Mhowys yn dirywio, nid oes ganddyn nhw lawer o ddewisiadau amgen yn lle mynd i adran achosion brys neu gael eu derbyn i'r ysbyty.
Byddai'r model yn y dyfodol yn cyflwyno Ymateb Cymunedol Brys ac yn cryfhau gwasanaethau Ysbyty yn y Cartref. Er enghraifft, gellid asesu a thrin person hŷn sydd â haint ar y frest, methiant y galon neu wendid sy'n gwaethygu gartref, gyda monitro ac ymweliadau rheolaidd gan weithwyr gofal iechyd proffesiynol, yn hytrach na chael ei dderbyn i'r ysbyty yn awtomatig.
Ar hyn o bryd, mae'n debygol y bydd angen ymweliad ag YCD dros nos ar glaf sydd â chathetr wedi'i rwystro. Gyda thîm medrus dros nos ym Mhowys, rydym yn fwy tebygol o ddarparu triniaeth gartref, gan osgoi taith i'r ysbyty.
Gallai gwasanaethau diagnostig gwell yng Nghanolfannau Gofal Brys Powys gynnig profion cyflym i'ch cael adref yn gyflym, gan leihau'r angen i aros mewn Ysbyty Cyffredinol Dosbarth.
Ar ôl strôc neu doriad clun, mae angen i lawer o bobl aros yn yr ysbyty am gyfnod hirach tra bod y broses adsefydlu yn digwydd.
Byddai'r model yn y dyfodol yn darparu mwy o adsefydlu arbenigol gartref. Mae hyn yn golygu y gallai rhai pobl ddychwelyd adref yn gynt a derbyn ffisiotherapi, therapi galwedigaethol a chymorth adsefydlu mewn amgylchedd cyfarwydd, gan eu helpu adennill hyder ac annibyniaeth yn gyflymach.
Mae argaeledd profion a diagnosteg yn anghyson, ac mae gormod o brofion ar gael y tu allan i'r sir yn unig.
Byddai'r model yn y dyfodol yn cryfhau gwasanaethau diagnostig sy'n gysylltiedig â Chanolfannau Gofal Brys, gan ei gwneud hi'n haws i bobl gael mynediad at ymchwiliadau fel pelydrau-X a phrofion gwaed. Byddai hyn yn cefnogi diagnosis cynharach a phenderfyniadau triniaeth cyflymach.
Nid oes angen i bawb sy'n mynd yn sâl gael eu derbyn i ysbyty cyffredinol dosbarth.
Byddai'r model ar gyfer y dyfodol yn creu gwasanaethau cleifion mewnol cymunedol a all ddarparu asesiad, diagnosteg a thriniaeth arhosiad byr am hyd at 72 awr. Mae hyn yn golygu y gallai rhai cleifion dderbyn asesiad, triniaeth a monitro cyflym ym Mhowys cyn dychwelyd adref gyda chefnogaeth gymunedol, gan osgoi teithiau hirach a derbyniadau diangen i fannau eraill.
Mae llawer o bobl hŷn yn cael eu derbyn i'r ysbyty yn dilyn cwymp neu ddirywiad sydyn yn eu hiechyd.
Byddai'r model ar gyfer y dyfodol yn nodi pobl sydd mewn perygl yn gynharach ac yn darparu cefnogaeth fwy rhagweithiol trwy dimau amlddisgyblaethol, atal cwympiadau, gwasanaethau eiddilwch, adsefydlu a chynllunio gofal personol. Byddai hyn yn helpu pobl aros yn iachach am hirach ac yn atal rhai problemau iechyd rhag cyrraedd pwynt argyfwng.
Mae pobl â chyflyrau iechyd corfforol hirdymor yn aml hefyd yn profi gorbryder, iselder, dementia neu anawsterau iechyd meddwl eraill. Ar hyn o bryd, gall timau ar wahân asesu a thrin yr anghenion hyn.
Byddai'r model ar gyfer y dyfodol yn dod â gwasanaethau iechyd corfforol, iechyd meddwl, gofal cymdeithasol a'r sector gwirfoddol at ei gilydd yn agosach. Er enghraifft, gallai person hŷn sy'n byw gyda methiant y galon a dementia gael cefnogaeth wedi'i chydlynu trwy un tîm amlddisgyblaethol, gyda gweithwyr proffesiynol yn cydweithio o amgylch anghenion cyffredinol y person yn hytrach na thrin pob cyflwr ar wahân.
Er enghraifft, efallai y bydd angen i rywun sydd â chathetr wedi'i rwystro yng nghanol y nos deithio i adran achosion brys y tu allan i Bowys ar hyn o bryd.
O dan y model ar gyfer y dyfodol, gallai gwasanaeth nyrsio cymunedol ac ymateb brys estynedig helpu mwy o bobl i gael triniaeth gartref, gan osgoi teithiau hir ac arosiadau hir yn yr ysbyty.
Un cwestiwn allweddol drwy gydol y gwaith hwn fu sut i gydbwyso dau nod pwysig: darparu gofal mor agos at adref â phosibl a sicrhau bod gwasanaethau ysbytai yn parhau i fod yn ddiogel, yn gynaliadwy ac yn gallu denu a chadw'r staff sydd eu hangen arnynt.
Rydym yn cydnabod bod cael gwelyau cleifion mewnol yn agosach at bob cymuned yn ddeniadol, yn enwedig mewn sir wledig lle gall teithio pellteroedd hirach fod yn anodd. Fodd bynnag, mae'r dystiolaeth a ystyriwyd drwy'r Adroddiad Cam a'r Achos Busnes Cyn Ymgynghori yn awgrymu y byddai cynnal gwelyau ar draws mwy o safleoedd yn ei gwneud hi'n anoddach darparu gwasanaethau gwydn a buddsoddi yn y gefnogaeth gymunedol ehangach y mae ei hangen ar lawer o bobl.
Felly mae'r cynigion yn canolbwyntio ar gryfhau gwasanaethau cymunedol ledled Powys fel y gall mwy o bobl dderbyn gofal gartref neu yn eu hardal leol. Ar yr un pryd, maent yn ceisio sicrhau bod gwasanaethau cleifion mewnol yn cael eu trefnu mewn ffordd sy'n gynaliadwy ar gyfer y dyfodol ac yn gallu darparu'r cymysgedd cywir o staff, arbenigedd a chyfleusterau pan fydd angen gofal ysbyty ar bobl.
Mae'r opsiynau a gyflwynir yn y penodau canlynol yn cynrychioli gwahanol ffyrdd o gyflawni'r nodau hyn.
Diben yr ymgynghoriad hwn yw deall a ydym wedi nodi'r ffordd gywir ymlaen a chlywed barn pobl sy'n defnyddio, yn darparu ac yn cefnogi gwasanaethau iechyd a gofal ledled Powys.
Mae rhagor o wybodaeth am y Weledigaeth ar gyfer y Dyfodol a sut y cafodd ei datblygu ar gael yn yr Achos Busnes Cyn Ymgynghori sydd i'w gael yn adran Dogfennau Ategol.